Otyłość stanowi istotny czynnik ryzyka wielu chorób przewlekłych, w tym niektórych nowotworów narządu rodnego. Liczne badania wskazują, że zwiększona masa ciała koreluje ze wzrostem ryzyka rozwoju przede wszystkim raka endometrium, ale także raka jajnika, choć w mniejszym stopniu.
Rak endometrium
W krajach wysokorozwiniętych rak endometrium jest czwartym pod względem częstości występowania u kobiet nowotworem i pierwszym spośród nowotworów narządu rodnego. Kraje, w których notuje się największą zachorowalność na raka endometrium to równocześnie te same, w których występuje największy odsetek osób otyłych1. W Polsce co roku diagnozowanych jest około 6000 nowych przypadków tego nowotworu2,3.
Nadwaga i otyłość mogą odpowiadać za około 40% przypadków raka endometrium4. Szacuje się, że wzrost BMI o każde 5 kg/m2 wiąże się z 60% wzrostem ryzyka wystąpienia tego nowotworu5,6. W jednym z badań wykazano, że kobiety z BMI wynoszącym 32 kg/m2 mają ponad dwukrotnie, a kobiety z BMI wynoszącym 42 kg/m2 mają ponad dziewięciokrotnie większe ryzyko zachorowania od kobiet z prawidłową masą ciała (BMI <25 kg/m2) 7.
Mechanizmami, które tłumaczą związek nadmiernego nagromadzenia tkanki tłuszczowej ze zwiększonym ryzykiem nowotworzenia w obrębie błony śluzowej trzonu macicy są:
- podwyższony poziom insuliny we krwi (hiperinsulinemia),
- oporność tkanek na działanie insuliny (insulinooporność),
- zwiększona ilość krążących estrogenów (hiperestrogenizm),
- przewlekły stan zapalny.
Te wszystkie czynniki tworzą dogodne warunki do aktywacji uszkodzeń DNA w obrębie komórek endometrium i inicjacji procesu kancerogenezy8,9.
Rak jajnika
Nowotwory jajnika stanowią szóstą pod względem częstości występowania u kobiet chorobę onkologiczną i drugą spośród nowotworów narządu rodnego. W Polsce co roku diagnozowanych jest około 3600 kobiet z tym nowotworem10. Otyłość jest również czynnikiem ryzyka raka jajnika, choć jej wpływ jest mniej znaczący i oczywisty niż w przypadku raka endometrium11. Udowodniono, że wzrost BMI o każde 5 kg/m2 wiąże się ze wzrostem ryzyka wystąpienia niektórych typów histologicznych raka jajnika takich jak: surowiczy wysokozróżnicowany, śluzowy i endometrioidny. Ryzyko rozwoju tych postaci rośnie odpowiednio: o 13, 19 i 17%12. Brak jest przekonywujących danych potwierdzających związek nadwagi i otyłości z najczęstszym typem histologicznym raka jajnika jakim jest surowiczy niskozróżnicowany13. Co ciekawe, w przypadku niesurowiczych postaci raka jajnika i tych występujących w wieku przedmenopauzalnym, większe ryzyko ich wystąpienia wiąże się z obecnością otyłości w dzieciństwie niż w dorosłym wieku14.
Piśmiennictwo:
1 Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Laversanne M, Soerjomataram I, Jemal A, et al. Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA A Cancer J Clin 2021;71(3):209e49.
2 https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/endometrium/epidemiologia
3 Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie — Państwowy Instytut Badawczy. Raport otwarcia Narodowej Strategii Onkologicznej [Internet]. Warszawa: Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie — Państwowy Instytut Badawczy. 2021 [06.12.2024]. https://nio.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/Raport-otwarcia-Narodowej-Strategii-Onkologicznej-22.02.2022r.pdf
4 Bhaskaran K, Douglas I, Forbes H, Dos-Santos-Silva I, Leon DA, Smeeth L. Body-mass index and risk of 22 specific cancers: a population-based cohort study of 5$24 million UK adults. Lancet 2014;384(9945):755e65.
5 Crosbie EJ, Zwahlen M, Kitchener HC, Egger M, Renehan AG. Body mass index, hormone replacement therapy, and endometrial cancer risk: a meta-analysis. Cancer Epidemiol Biomark Prev 2010;19(12):3119e30.
6 Renehan AG, Tyson M, Egger M, Heller RF, Zwahlen M. Body-mass index and incidence of cancer: a systematic review and meta-analysis of prospective observational studies. Lancet 2008;371(9612):569e78.
7 Crosbie EJ, Zwahlen M, Kitchener HC, Egger M, Renehan AG. Body mass index, hormone replacement therapy, and endometrial cancer risk: a meta-analysis. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2010 Dec;19(12):3119-30. doi: 10.1158/1055-9965.EPI-10-0832. Epub 2010 Oct 28. PMID: 21030602.
8 Mackintosh ML, Crosbie EJ. Obesity-driven endometrial cancer: is weight loss the answer? BJOG. 2013 Jun;120(7):791-4. doi: 10.1111/1471-0528.12106. PMID: 23659328.
9 Crosbie EJ, Kitson SJ, McAlpine JN, Mukhopadhyay A, Powell ME, Singh N. Endometrial cancer. Lancet. 2022 Apr 9;399(10333):1412-1428. doi: 10.1016/S0140-6736(22)00323-3. PMID: 35397864.
10 https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/jajnik/epidemiologia
11 Foong KW, Bolton H. Obesity and ovarian cancer risk: A systematic review. Post Reprod Health. 2017 Dec;23(4):183-198. doi: 10.1177/2053369117709225. Epub 2017 Jul 18. PMID: 28720017.
12 Olsen CM, Nagle CM, Whiteman DC, Ness R, Pearce CL, Pike MC, Rossing MA, Terry KL, Wu AH; Australian Cancer Study (Ovarian Cancer); Australian Ovarian Cancer Study Group; Risch HA, Yu H, Doherty JA, Chang-Claude J, Hein R, Nickels S, Wang-Gohrke S, Goodman MT, Carney ME, Matsuno RK, Lurie G, Moysich K, Kjaer SK, Jensen A, Hogdall E, Goode EL, Fridley BL, Vierkant RA, Larson MC, Schildkraut J, Hoyo C, Moorman P, Weber RP, Cramer DW, Vitonis AF, Bandera EV, Olson SH, Rodriguez-Rodriguez L, King M, Brinton LA, Yang H, Garcia-Closas M, Lissowska J, Anton-Culver H, Ziogas A, Gayther SA, Ramus SJ, Menon U, Gentry-Maharaj A, Webb PM; Ovarian Cancer Association Consortium. Obesity and risk of ovarian cancer subtypes: evidence from the Ovarian Cancer Association Consortium. Endocr Relat Cancer. 2013 Mar 22;20(2):251-62. doi: 10.1530/ERC-12-0395. PMID: 23404857; PMCID: PMC3857135.
13 Agnew HJ, Kitson SJ, Crosbie EJ. Gynecological malignancies and obesity. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2023 Jun;88:102337. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2023.102337. Epub 2023 Apr 8. PMID: 37117071.
14 Huang T, Tworoger SS, Willett WC, Stampfer MJ, Rosner BA. Associations of early life and adulthood adiposity with risk of epithelial ovarian cancer. Ann Oncol. 2019 Feb 1;30(2):303-309. doi: 10.1093/annonc/mdy546. PMID: 30576422; PMCID: PMC6821311.
